Nguồn hay nhất cho một blog ẩm thực không phải trên mạng mà là người đang nấu: bà hàng xóm, cô bán xôi đầu ngõ, sư cô trong bếp chùa.
Ai cũng có chuyện, vấn đề là biết hỏi và biết ghi.
Chuẩn bị trước khi gặp
Tìm hiểu sơ về người đó. Và về món họ làm.
Viết sẵn mười câu hỏi. Dù sẽ không dùng hết.
Sắp câu dễ lên trước. Làm quen dần.
Để câu khó ở giữa. Khi đã thoải mái.
Kết bằng câu mở. Còn gì cô muốn kể nữa không.
Hẹn giờ họ rảnh. Không hẹn giờ bán hàng.
Hẹn ở chỗ họ quen. Nhà hoặc quán của họ.
Nói rõ mục đích. Viết bài, đăng ở đâu.
Xin phép ghi âm. Trước khi bật máy.
Xin phép chụp ảnh. Riêng một lần nữa.
Chuẩn bị sổ và bút. Dù có ghi âm.
Mang theo chút quà nhỏ. Phép lịch sự.
Dự tính ba mươi tới sáu mươi phút. Đừng kéo dài.
Chuẩn bị kỹ thì cuộc nói chuyện tự nhiên hơn, vì mình không phải nghĩ câu hỏi tiếp theo. Đó là lý do chính.
Hỏi gì
Cô học nấu món này từ ai. Câu mở tốt nhất.
Cô làm món này bao lâu rồi. Đơn giản, dễ trả lời.
Ngày xưa có khác bây giờ không. Mở ra nhiều chuyện.
Nguyên liệu nào không thể thiếu. Đi vào chuyên môn.
Làm sao cô biết là đã được. Câu quan trọng nhất về kỹ thuật.
Có bước nào người ta hay làm sai không. Thông tin quý.
Cô có bí quyết gì không. Nhiều người sẵn lòng chia sẻ.
Món này ăn vào dịp nào. Bối cảnh văn hoá.
Ai là người thích món này nhất. Mở ra chuyện con người.
Có kỷ niệm nào với món này không. Câu hay nhất cho phần kể chuyện.
Cô có định truyền lại cho ai không. Câu thường gợi cảm xúc.
Câu hỏi mở, không hỏi có hay không. Nguyên tắc.
Im lặng chờ họ nói tiếp. Đừng vội hỏi câu khác.
Những câu trả lời hay nhất thường đến sau một khoảng im lặng, nên đừng sợ khoảng lặng. Kỹ thuật quan trọng nhất.
Ghi chép và ghi âm
Ghi âm nếu được phép. Nghe lại rất nhiều lần.
Kiểm máy trước. Pin và dung lượng.
Đặt máy gần nhưng không chắn mặt. Đừng chĩa vào họ.
Vẫn ghi tay vài ý chính. Phòng máy hỏng.
Ghi câu nói hay nguyên văn. Dùng làm trích dẫn.
Ghi cả cách họ nói. Giọng, từ địa phương.
Ghi bối cảnh xung quanh. Cái bếp, tiếng ồn, mùi.
Ghi thời gian trên máy ghi âm. Tìm lại đoạn hay.
Ghi tên riêng và số liệu cẩn thận. Dễ nghe nhầm.
Hỏi lại chính tả tên. Trước khi về.
Gỡ băng trong vòng vài ngày. Còn nhớ ngữ cảnh.
Không gỡ hết, chỉ gỡ phần dùng được. Tiết kiệm thời gian.
Lưu file ghi âm có tên và ngày. Tư liệu lâu dài.
Một cuộc phỏng vấn ghi tốt có thể dùng cho ba bốn bài viết khác nhau. Đừng vắt hết vào một bài.
Xin phép và tôn trọng
Nói rõ bài sẽ đăng ở đâu. Trước khi bắt đầu.
Hỏi họ có muốn dùng tên thật không. Tôn trọng lựa chọn.
Hỏi có chi tiết nào không muốn đăng không. Cuối buổi.
Gửi bài cho họ đọc trước. Nếu họ đọc được.
Đọc cho họ nghe nếu họ không đọc được. Vẫn phải làm.
Sửa theo ý họ. Không tranh luận.
Không đăng nếu họ đổi ý. Dù mình đã bỏ công.
Không sửa lời họ cho nghe hay hơn. Giữ nguyên giọng.
Sửa chính tả và lược bỏ lặp thì được. Không đổi ý.
Ghi rõ khi nào là trích dẫn nguyên văn. Dùng dấu ngoặc.
Không ghép câu từ hai chỗ khác nhau. Sai lệch ý.
Gửi bài đã đăng cho họ. In ra nếu họ lớn tuổi.
Cảm ơn công khai trong bài. Ghi tên.
Người được phỏng vấn tin mình thì mới kể thật, và giữ được lòng tin đó là điều kiện để làm tiếp. Quan trọng hơn một bài hay.
Viết lại thành bài
Không viết theo thứ tự hỏi đáp. Nhàm.
Trừ khi cố ý làm dạng hỏi đáp. Cũng là một cách.
Mở bằng một cảnh cụ thể. Chỗ gặp, việc họ đang làm.
Đan lời kể của mình với trích dẫn. Nhịp tốt hơn.
Chọn ba bốn trích dẫn hay nhất. Không dùng hết.
Trích dẫn ngắn hiệu quả hơn trích dài. Một hai câu.
Mô tả cách họ thao tác. Bàn tay, động tác quen.
Ghi lại công thức riêng một phần. Tách khỏi phần kể.
Nói rõ đây là cách của người này. Không phải cách chuẩn.
Không thêm ý kiến của mình vào miệng họ. Nguyên tắc.
Nếu không đồng ý thì nói rõ đó là ý mình. Tách bạch.
Kết bằng lời họ hoặc một chi tiết. Không kết bằng nhận định của mình.
Kèm ảnh chụp họ nếu được phép. Bài sống hơn nhiều.
Một bài phỏng vấn tốt làm người đọc thấy như đã ngồi cùng người đó trong bếp. Đó là đích.
Tìm người để phỏng vấn
Bắt đầu từ người quen. Dễ nhất.
Hàng xóm nấu ngon. Ai cũng có.
Người bán hàng quen ngoài chợ. Mua lâu rồi thì dễ nói chuyện.
Chủ quán chay nhỏ. Thường rất sẵn lòng.
Sư cô hoặc người nấu bếp chùa. Xin phép qua nhà chùa trước.
Người lớn tuổi trong họ. Kho tư liệu.
Người làm nghề lâu năm. Làm bánh, làm đậu, làm tương.
Người sản xuất nguyên liệu. Nông dân, người trồng nấm.
Hỏi người này giới thiệu người khác. Cách lan tốt nhất.
Hỏi trong hội nhóm. Nhiều người muốn chia sẻ.
Không ép ai nếu họ từ chối. Cảm ơn và đi tiếp.
Bắt đầu bằng việc mua hàng và nói chuyện vài lần. Trước khi xin phỏng vấn.
Xây quan hệ trước, phỏng vấn sau. Kết quả khác hẳn.
Nguồn phỏng vấn tốt là thứ phân biệt một blog có chiều sâu với một blog chép công thức trên mạng. Đầu tư dài hạn.
