Một bài liệt kê món ngon thì đọc xong quên ngay. Một bài kể về bát canh mẹ nấu ngày mình đi xa thì người ta nhớ nhiều năm.
Khác biệt không nằm ở món mà ở chỗ món có gắn với ai không.
Vì sao món gắn với người thì hay hơn
Món ăn tự nó không có câu chuyện. Người mới có.
Người đọc không nhớ được mùi vị qua chữ. Nhưng nhớ được cảm giác.
Ai cũng có một món gắn với ký ức. Đọc là tự liên hệ.
Người nấu làm món thành cụ thể. Không còn chung chung.
Chi tiết về người tạo hình ảnh. Bàn tay, giọng nói, thói quen.
Câu chuyện có nhân vật thì có nhịp. Đọc trôi hơn.
Ký ức làm món có thời gian. Trước và sau.
Người đọc thấy mình trong đó. Đó là lý do họ nhớ.
Không cần chuyện to tát. Chuyện nhỏ hay hơn.
Không cần món đặc biệt. Món thường mà thật thì hơn.
Không cần bi kịch. Đừng cố làm cảm động.
Chỉ cần cụ thể và thật. Hai điều đó là đủ.
Bắt đầu từ câu hỏi món này gắn với ai. Nếu không gắn với ai thì viết kiểu khác.
Không phải bài nào cũng cần kể chuyện, nhưng bài nào kể được thì nên kể. Biết phân biệt.
Dùng chi tiết cụ thể
Chi tiết là thứ làm bài sống. Nguyên tắc gốc của viết lách.
Không viết mẹ nấu rất ngon. Ai cũng viết được câu đó.
Viết mẹ luôn cho thêm một nhúm đường vào canh chua. Cụ thể và riêng.
Chi tiết phải là chi tiết thật. Đừng bịa cho hay.
Chi tiết nhỏ tốt hơn chi tiết to. Cái nồi nhôm móp một bên.
Chi tiết bằng giác quan. Mùi, tiếng, cảm giác tay.
Tiếng dầu nổ lép bép. Người đọc nghe được.
Mùi hành phi lan khắp xóm. Gợi hơn là nói thơm.
Cảm giác bột dính tay. Rất cụ thể.
Một hai chi tiết là đủ cho một đoạn. Đừng nhồi.
Chọn chi tiết lạ mà thật. Thứ chỉ nhà mình có.
Chi tiết về thói quen kỳ lạ của người nấu. Luôn thú vị.
Bỏ chi tiết không phục vụ gì. Dù nó thật.
Chi tiết đúng chỗ làm cả đoạn văn sống dậy, còn tính từ chung chung thì không. Đó là khác biệt lớn nhất.
Tránh sáo ngữ
Ngon khó cưỡng. Cụm bị dùng mòn.
Hương vị đậm đà khó quên. Cùng loại.
Tan chảy trong miệng. Nghe là biết viết cho có.
Đánh thức vị giác. Sáo.
Bùng nổ hương vị. Sáo hơn nữa.
Món ăn thần thánh. Phóng đại.
Ăn một lần nhớ mãi. Hứa hẹn suông.
Tinh hoa ẩm thực. Nghe to mà rỗng.
Thay bằng mô tả cụ thể. Nói rõ ngọt kiểu gì, đậm ra sao.
Ngọt của bắp khác ngọt của đường. Nói rõ loại nào.
Đậm vì nước tương hay vì nấm. Chỉ rõ nguồn.
So sánh với thứ người đọc biết. Dai như mì căn.
Đọc lại và gạch mọi cụm sáo. Rồi viết lại chỗ đó.
Một câu mô tả cụ thể đáng giá hơn mười tính từ mạnh, đó là điều học được sau nhiều bài viết. Sửa dần thành thói quen.
Cấu trúc một bài kể chuyện món ăn
Mở bằng một khoảnh khắc. Không mở bằng khái quát.
Đặt người đọc vào một cảnh cụ thể. Buổi chiều nào, ở đâu.
Giới thiệu người. Ai nấu, ai ăn.
Kể món xuất hiện thế nào. Trong hoàn cảnh nào.
Chèn chi tiết giác quan. Rải đều, không dồn.
Nói món đó có gì đặc biệt. Cụ thể, không chung chung.
Kể chuyện gì đã xảy ra quanh món. Phần có nhịp.
Không cần cao trào. Đời thường là đủ.
Kết bằng một chi tiết, không bằng bài học. Đừng rút ra đạo lý.
Để người đọc tự cảm. Đừng nói hộ họ.
Độ dài sáu tới mười đoạn. Vừa đủ.
Có thể kèm công thức sau đó. Tách rõ hai phần.
Đặt công thức ở cuối hoặc link sang bài khác. Không trộn lẫn.
Bài kể chuyện và bài công thức là hai loại khác nhau, đừng cố nhét cả hai vào một chỗ. Người đọc tìm hai thứ khác nhau.
Giữ giọng riêng
Viết như mình nói. Cách đơn giản nhất.
Đọc to lên nghe có tự nhiên không. Phép thử.
Không bắt chước giọng người khác. Đọc ra ngay.
Không cố viết hoa mỹ. Thường thành sáo.
Dùng từ mình quen dùng. Kể cả từ địa phương.
Giải thích từ địa phương nếu cần. Trong ngoặc.
Giữ nhịp câu của mình. Có người viết câu ngắn, có người dài.
Không ngại viết đơn giản. Đơn giản không phải là nghèo nàn.
Không dùng từ mình không hiểu rõ. Lộ ngay.
Viết đều thì giọng tự hình thành. Không ép được.
Đọc lại bài cũ sau một năm. Thấy giọng mình đổi thế nào.
Đọc nhiều người viết khác để mở mang. Nhưng đừng sao chép.
Giọng riêng là thứ giữ người đọc quay lại. Nội dung thì ai cũng có.
Người đọc nhớ một blog vì cách viết chứ ít khi vì công thức, nên đừng đánh mất giọng mình. Điều quan trọng nhất của cả mục này.
Viết về người còn sống và người đã mất
Xin phép trước khi viết về người còn sống. Nguyên tắc.
Cho họ đọc trước khi đăng. Tôn trọng.
Sửa nếu họ thấy không thoải mái. Không tranh luận.
Không kể chuyện riêng tư của họ. Dù mình thấy hay.
Không bêu chuyện làm họ xấu hổ. Kể cả chuyện vui.
Đổi tên nếu cần. Và nói rõ là đã đổi.
Viết về người đã mất thì cẩn trọng hơn. Họ không phản hồi được.
Hỏi ý người thân còn lại. Nếu bài sẽ công khai.
Viết trung thực, không thần thánh hoá. Người thật thì có cả điểm chưa hay.
Nhưng cũng không phơi bày. Giữ chừng mực.
Tập trung vào món và ký ức. Không phải vào đời tư.
Ghi lại công thức của họ kèm theo. Cách tưởng nhớ cụ thể.
Gửi bài cho người thân đọc. Thường họ rất quý.
Viết về người là đặc quyền được người khác tin tưởng, giữ gìn nó thì mới viết tiếp được. Nguyên tắc bao trùm.
