Công thức là vùng xám của bản quyền, còn ảnh thì không. Ảnh có bản quyền ngay khi được chụp, và lấy trên mạng dùng bừa là rủi ro thật.
May là có nhiều cách hợp lệ để có ảnh dùng.
Quy tắc cơ bản về ảnh
Ảnh có bản quyền ngay khi chụp. Không cần đăng ký.
Người chụp là chủ sở hữu. Trừ khi có thoả thuận khác.
Tìm thấy trên mạng không có nghĩa là dùng được. Hiểu lầm phổ biến nhất.
Không có chữ bản quyền cũng vẫn có bản quyền. Mặc định là được bảo hộ.
Ghi nguồn không thay cho xin phép. Hai chuyện khác nhau.
Ghi nguồn mà không xin phép vẫn là vi phạm. Điều nhiều người nhầm.
Cắt cúp hay chỉnh màu không làm ảnh thành của mình. Vẫn là tác phẩm phái sinh.
Ảnh chụp màn hình cũng vậy. Không thoát được.
Dùng ảnh trong bài kiếm tiền thì rủi ro cao hơn. Mục đích thương mại.
Hậu quả có thể là đòi bồi thường. Có công ty chuyên việc này.
Gỡ xuống khi bị nhắc không phải lúc nào cũng đủ. Có thể vẫn bị đòi.
Nền tảng cũng có thể gỡ bài mình. Hoặc khoá tài khoản.
Cách chắc chắn nhất là tự chụp. Không có rủi ro nào.
Với blog ẩm thực thì tự chụp cũng là cách xây phong cách riêng, nên đằng nào cũng nên làm. Hai lợi ích một lúc.
Nguồn ảnh dùng được
Ảnh mình tự chụp. Tốt nhất.
Ảnh miễn phí bản quyền. Nhiều trang cung cấp.
Đọc kỹ giấy phép của từng trang. Không giống nhau.
Có loại phải ghi công. Có loại không.
Có loại cấm dùng thương mại. Đọc trước.
Lưu lại giấy phép khi tải. Chụp màn hình.
Ảnh thuộc phạm vi công cộng. Tác phẩm cũ hết hạn bảo hộ.
Ảnh có giấy phép mở. Ghi công theo yêu cầu.
Mua ảnh từ kho ảnh trả phí. Giấy phép rõ ràng.
Nhờ bạn chụp và xin phép rõ. Ghi thoả thuận.
Thuê người chụp. Ghi rõ quyền sử dụng trong hợp đồng.
Ảnh do quán cung cấp. Xin phép và ghi rõ.
Không dùng ảnh trên mạng xã hội của người khác. Dù họ đăng công khai.
Ảnh miễn phí thường trông chung chung, nên với blog ẩm thực thì tự chụp vẫn hơn hẳn. Dùng ảnh kho chỉ khi buộc phải.
Cách xin phép
Nhắn trực tiếp cho tác giả. Đơn giản và hiệu quả.
Nói rõ mình là ai. Và blog của mình.
Nói rõ dùng ảnh nào. Dẫn link cụ thể.
Nói rõ dùng vào việc gì. Bài nào, chủ đề gì.
Nói rõ sẽ ghi công thế nào. Tên và link.
Hỏi họ muốn ghi công ra sao. Tôn trọng cách của họ.
Hỏi có phí không. Một số người có tính phí.
Lưu lại câu trả lời của họ. Bằng chứng.
Không dùng trước rồi xin sau. Sai thứ tự.
Nhiều người đồng ý nếu được hỏi lịch sự. Hỏi không mất gì.
Chấp nhận nếu họ từ chối. Không nài.
Gửi link bài cho họ sau khi đăng. Phép lịch sự.
Gỡ ngay nếu họ đổi ý. Tôn trọng.
Một tin nhắn xin phép mất hai phút và giải quyết mọi rủi ro về sau. Luôn nên làm.
Ghi công cho đúng
Ghi tên tác giả đầy đủ. Không viết tắt.
Dẫn link tới trang của họ. Hoặc tới ảnh gốc.
Ghi ngay dưới ảnh. Chỗ dễ thấy nhất.
Không ghi ở cuối trang. Ít người thấy.
Ghi theo yêu cầu của giấy phép. Đọc kỹ.
Một số giấy phép có mẫu ghi công. Dùng đúng mẫu.
Ghi cả tên giấy phép. Nếu yêu cầu.
Không sửa ảnh nếu giấy phép cấm. Có loại cấm tác phẩm phái sinh.
Ghi công cho người chụp chứ không cho trang web. Trừ khi trang là chủ sở hữu.
Giữ danh sách ảnh và nguồn. Tra lại được.
Kiểm lại khi biên tập bài cũ. Đừng để mất phần ghi công.
Ghi công cho người mẫu nếu có người trong ảnh. Và xin phép họ.
Xin phép riêng nếu có trẻ em. Từ phụ huynh.
Ghi công đầy đủ vừa là nghĩa vụ vừa là cách cảm ơn, và người chụp rất quý điều đó. Làm cho tử tế.
Ảnh có người trong đó
Người trong ảnh có quyền về hình ảnh của họ. Khác với bản quyền ảnh.
Phải xin phép cả người chụp lẫn người bị chụp. Hai quyền riêng.
Xin phép trước khi chụp. Không phải sau.
Nói rõ ảnh dùng vào đâu. Blog, mạng xã hội.
Hỏi họ có muốn nêu tên không. Tôn trọng.
Trẻ em thì phải hỏi phụ huynh. Bắt buộc.
Không chụp trẻ lạ ngoài đường. Kể cả để minh hoạ.
Cẩn thận với ảnh trong quán. Khách khác lọt vào khung.
Làm mờ mặt người không xin phép. Nếu buộc phải dùng ảnh đó.
Chụp tay hoặc lưng thì an toàn hơn. Vẫn sinh động.
Gỡ ảnh nếu ai đó yêu cầu. Không tranh luận.
Lưu lại sự đồng ý bằng tin nhắn. Bằng chứng.
Với người bán hàng thì mua hàng của họ. Phép lịch sự đi kèm.
Quyền hình ảnh là chuyện của người trong ảnh, và mình không có quyền quyết thay họ. Nguyên tắc đơn giản.
Khi lỡ dùng sai
Gỡ ảnh ngay khi biết. Việc đầu tiên.
Liên hệ tác giả và xin lỗi. Chủ động.
Hỏi họ muốn gì. Gỡ, ghi công, hay trả phí.
Đền nếu họ yêu cầu hợp lý. Rẻ hơn tranh chấp.
Không im lặng chờ qua. Làm tình hình xấu hơn.
Không tranh cãi rằng mình không biết. Không biết không phải là lý do.
Rà lại toàn bộ blog. Có thể còn ảnh khác.
Thay bằng ảnh mình tự chụp. Giải pháp lâu dài.
Ghi lại bài học. Không lặp lại.
Lập quy trình kiểm ảnh trước khi đăng. Phòng ngừa.
Ghi nguồn mọi ảnh vào file riêng. Rà lại dễ.
Nếu bị đòi bồi thường lớn thì hỏi luật sư. Không tự thương lượng.
Không hoảng. Đa số vụ giải quyết được bằng thiện chí.
Xử lý nhanh và thành thật thường kết thúc mọi chuyện, còn né tránh thì làm nó lớn lên. Chọn cách đầu.
