Ăn uống chạm tới tín ngưỡng, quê quán, tiền bạc và cả sức khoẻ của người ta. Một câu viết vô tâm có thể làm người đọc thấy mình bị coi thường.
Viết cho tử tế là kỹ năng học được, và nó đáng học.
Không phán xét lựa chọn ăn uống
Mỗi người có lý do riêng. Mình không biết hết.
Không chê người ăn mặn. Nguyên tắc với blog chay.
Không chê người ăn chay không trường. Chay kỳ cũng đáng trọng.
Không chê người ăn đồ chay chế biến sẵn. Họ có hoàn cảnh.
Không chê người dùng gia vị công nghiệp. Tiện và rẻ.
Không chê người không tự làm. Không phải ai cũng có thời gian.
Không chê người ăn ngoài hàng. Nhiều người không có bếp.
Không lên lớp về đồ nhựa dùng một lần. Hoàn cảnh khác nhau.
Không so sánh mức độ nghiêm ngặt. Không ai hơn ai.
Nói về lựa chọn của mình. Không nói về của người khác.
Đưa thông tin để họ tự quyết. Vai trò của người viết.
Dùng từ trung tính. Thay vì từ đánh giá.
Đọc lại và gạch mọi câu có ý phán xét. Thường nhiều hơn mình nghĩ.
Người đọc tới để học nấu ăn chứ không tới để bị đánh giá về cách sống. Nhớ điều đó.
Cẩn trọng với tín ngưỡng
Ăn chay gắn với nhiều tín ngưỡng. Phật giáo, Cao Đài và nhiều nơi khác.
Mỗi nơi có quy định riêng. Tìm hiểu trước khi viết.
Không nói cách này mới đúng. Nguyên tắc.
Không so sánh các tôn giáo. Tuyệt đối tránh.
Không giải thích giáo lý nếu mình không rành. Dẫn nguồn chính thức.
Hỏi người trong đạo nếu cần. Họ biết rõ.
Viết mô tả chứ đừng viết thuyết giảng. Khác biệt quan trọng.
Tôn trọng lệ kiêng ngũ vị tân. Dù mình không kiêng.
Ghi rõ món có hành tỏi. Việc cụ thể để tôn trọng.
Cẩn thận khi viết về mâm cúng. Mỗi vùng mỗi lệ.
Không bịa nghi thức. Hỏi người lớn hoặc nhà chùa.
Không dùng hình ảnh tôn giáo để trang trí. Có thể bị coi là bất kính.
Xin phép khi chụp trong chùa. Nguyên tắc.
Với chủ đề tín ngưỡng thì im lặng còn hơn viết sai, vì sửa không lấy lại được ấn tượng. Cẩn trọng tối đa.
Tôn trọng vùng miền
Không nói vùng nào ăn ngon hơn. Không có thước đo.
Không chê khẩu vị vùng khác. Khác không phải là dở.
Không nói món của vùng mình là bản gốc. Nếu chưa tra kỹ.
Ghi nhận nhiều biến thể. Đều hợp lệ.
Dùng đúng tên gọi địa phương. Hỏi cho chắc.
Không chế giễu giọng hay từ ngữ vùng miền. Kể cả đùa.
Không khái quát về người cả một vùng. Đã nói ở bài khác.
Dẫn nguồn khi nói về nguồn gốc món. Chủ đề dễ tranh cãi.
Mời người bản địa góp ý. Và ghi nhận công khai.
Sửa ngay khi họ chỉ ra sai. Không tranh luận.
Không lấy món của vùng khác rồi gọi là của mình. Ghi nguồn gốc.
Ghi nhận người dạy mình món đó. Nếu học từ ai.
Viết về vùng khác với tâm thế học hỏi. Không phải đánh giá.
Món ăn là niềm tự hào của người ta, và viết về nó cẩu thả bị coi là xúc phạm thật sự. Không phải chuyện nhỏ.
Tôn trọng hoàn cảnh khác nhau
Không giả định ai cũng có bếp đầy đủ. Nhiều người ở trọ.
Không giả định ai cũng có lò nướng. Phần lớn nhà không có.
Gợi ý cách làm không cần lò. Rất được đánh giá cao.
Không giả định nguyên liệu dễ kiếm ở mọi nơi. Tỉnh nhỏ khác.
Gợi ý nguyên liệu thay. Việc cụ thể.
Không giả định ai cũng có thời gian. Nhiều người làm ca.
Có bài cho món nhanh. Nhu cầu thật.
Không giả định ai cũng đủ tiền. Ghi chi phí ước tính.
Có bài cho ngân sách hẹp. Ít blog làm.
Không giả định ai cũng nấu cho cả nhà. Nhiều người nấu một mình.
Có bài cho một người ăn. Nhu cầu lớn mà ít bài.
Không dùng từ như dễ thôi mà. Nghe như chê người đọc.
Viết như nói với người ngang hàng. Không từ trên xuống.
Người đọc ở hoàn cảnh nào cũng xứng đáng có công thức làm được, và nghĩ tới điều đó làm bài hữu ích hơn nhiều. Mở rộng người đọc tự nhiên.
Ngôn từ trong bài
Tránh từ ngữ miệt thị. Về ngoại hình, cân nặng.
Không dùng món ăn để nói về thân hình. Rất dễ tổn thương.
Không gọi thực phẩm là tội lỗi. Cách nói có hại.
Không phân loại đồ ăn thành tốt và xấu. Phức tạp hơn thế.
Không gán giá trị đạo đức cho việc ăn. Ăn không phải chuyện đạo đức.
Cẩn thận với chủ đề giảm cân. Người có vấn đề ăn uống đang đọc.
Không khoe mình ăn ít. Không phải thành tích.
Không dùng từ gây sợ hãi. Về thực phẩm.
Dùng từ trung tính khi mô tả. Đậm, nhẹ, béo, thanh.
Không dùng giọng bề trên. Ai cũng đang học.
Đọc lại xem có câu nào làm ai đó khó chịu. Trước khi đăng.
Nhờ người khác đọc nếu chủ đề nhạy cảm. Góc nhìn khác.
Sửa khi có người nói bị tổn thương. Không tranh luận về ý định.
Từ ngữ về ăn uống chạm vào nhiều thứ hơn mình tưởng, và chọn từ cẩn thận là cách tôn trọng cụ thể nhất. Đáng để ý.
Khi lỡ viết chạm ai đó
Nghe trước khi phản ứng. Đọc hết điều họ nói.
Không giải thích ý định ngay. Ý định không xoá được tác động.
Xin lỗi cho cụ thể. Về điều gì, không xin lỗi chung chung.
Không xin lỗi kiểu nếu ai đó thấy bị xúc phạm. Không phải xin lỗi thật.
Sửa bài và ghi rõ đã sửa. Minh bạch.
Cảm ơn người đã nói ra. Họ giúp mình.
Không xoá bình luận của họ. Rất tệ.
Không kêu gọi người khác bênh mình. Làm tình hình xấu hơn.
Không biến thành cuộc tranh cãi công khai. Không ai thắng.
Tìm hiểu thêm về chủ đề đó. Để không lặp lại.
Viết bài đính chính nếu cần. Với sai sót lớn.
Để thời gian cho mọi chuyện lắng. Rồi viết tiếp.
Ghi lại bài học vào sổ. Nhớ lâu hơn.
Ai viết đủ lâu cũng có lúc viết chạm người khác, và cách xử lý lúc đó định hình uy tín nhiều hơn cả trăm bài đúng. Xử lý cho tử tế.
