Bài khen quá thì người đọc không tin, bài chê quá thì có thể làm hại một quán nhỏ. Và cả hai đều không giúp ai quyết định được gì.
Có cách viết ở giữa, và nó đòi hỏi kỷ luật hơn là tài văn.
Trước khi viết
Đi ít nhất hai lần. Một lần có thể là ngày xấu của quán.
Đi vào giờ khác nhau. Đông và vắng khác hẳn.
Gọi ít nhất ba món. Một món chưa nói lên gì.
Gọi món quán nổi tiếng. Và một món thường.
Trả tiền như khách bình thường. Không xin ưu đãi.
Không nói mình là người viết blog. Trước khi ăn.
Ghi chép ngay sau khi ăn. Không để hôm sau.
Ghi cả những gì không liên quan tới món. Chỗ ngồi, phục vụ, vệ sinh.
Chụp ảnh không dùng đèn. Không làm phiền bàn khác.
Xin phép nếu chụp nhân viên. Nguyên tắc.
Ghi ngày đi. Quán thay đổi theo thời gian.
Kiểm giá tại thời điểm đó. Ghi rõ.
Không viết dựa trên lời kể của người khác. Chỉ viết điều mình trải nghiệm.
Một bài nhận xét dựa trên một lần ghé và một món là bài không nên viết. Chờ thêm dữ liệu.
Nêu tiêu chí rõ ràng
Nói rõ mình đánh giá theo tiêu chí gì. Người đọc hiểu góc nhìn.
Món ăn là tiêu chí chính. Đương nhiên.
Vị, nhiệt độ, độ tươi. Cụ thể.
Giá so với chất lượng. Không chỉ nói đắt hay rẻ.
Phục vụ và thái độ. Nhưng cẩn thận, nhân viên có ngày mệt.
Không gian và vệ sinh. Quan trọng với nhiều người.
Chỗ để xe và tiện đường. Thông tin thực dụng.
Có món chay không. Với blog chay thì bắt buộc.
Bếp có tách dụng cụ không. Hỏi và ghi rõ.
Phù hợp với ai. Gia đình, nhóm bạn, một mình.
Nói rõ mình không chấm điểm. Hoặc nếu chấm thì theo thang nào.
Giữ cùng tiêu chí cho mọi bài. So sánh được.
Nói rõ sở thích cá nhân của mình. Người đọc điều chỉnh.
Tiêu chí minh bạch làm bài nhận xét có ích, còn cảm tính chung chung thì không giúp ai quyết định gì. Đó là khác biệt.
Mô tả thay vì phán xét
Không viết món này dở. Viết món này mặn với khẩu vị tôi.
Không viết quán tệ. Nêu cụ thể chuyện gì xảy ra.
Mô tả điều mình thấy. Để người đọc tự kết luận.
Nói rõ đây là ý kiến cá nhân. Không phải chân lý.
Nói cả điểm hay lẫn điểm chưa được. Quán nào cũng có cả hai.
Không dùng từ miệt thị. Nguyên tắc.
Không so sánh hạ thấp quán khác. Cùng nguyên tắc.
Không suy đoán về người bán. Chỉ nói việc mình gặp.
Không quy kết cả quán từ một lần. Nêu rõ là một lần.
Dùng con số khi được. Chờ hai mươi phút, giá bao nhiêu.
Dùng ảnh thật. Không chỉnh cho đẹp hơn thật.
Cho người đọc đủ thông tin để tự quyết. Mục đích của bài.
Tự hỏi nếu chủ quán đọc bài này thì mình có dám nhìn họ không. Phép thử tốt.
Mô tả cụ thể luôn hữu ích hơn tính từ mạnh, cả khi khen lẫn khi chê. Nguyên tắc bao trùm.
Khi trải nghiệm xấu
Bình tĩnh trước khi viết. Đợi vài ngày.
Phân biệt sự cố một lần và vấn đề hệ thống. Rất khác nhau.
Sự cố một lần thì không nên viết. Ai cũng có ngày hỏng.
Vấn đề vệ sinh thì nên nói. Liên quan sức khoẻ người khác.
Nói với quán trước. Cho họ cơ hội sửa.
Ghi lại phản hồi của họ. Đưa vào bài.
Quán sửa thì ghi nhận. Công bằng.
Quán phủ nhận thì nêu cả hai phía. Trung thực.
Không viết khi đang giận. Bài sẽ quá lời.
Không kêu gọi tẩy chay. Vượt quá vai trò người viết.
Cân nhắc quy mô quán. Quán nhỏ chịu không nổi.
Nêu vấn đề mà không nêu tên nếu là quán nhỏ. Một lựa chọn.
Sẵn sàng sửa bài nếu sai. Và xin lỗi công khai.
Một bài chê có sức phá hoại thật với sinh kế của người khác, nên nó đòi hỏi mức cẩn trọng cao hơn hẳn bài khen. Cân nhắc kỹ.
Minh bạch về quyền lợi
Nói rõ nếu được mời ăn. Bắt buộc.
Nói rõ nếu có tài trợ. Ngay đầu bài.
Nói rõ nếu quen chủ quán. Ảnh hưởng góc nhìn.
Nói rõ nếu có liên kết nhận hoa hồng. Quy định nhiều nơi bắt buộc.
Tự trả tiền là cách giữ độc lập tốt nhất. Nếu làm được.
Từ chối tài trợ cho bài nhận xét. Xung đột lợi ích rõ.
Nếu nhận thì tách thành bài giới thiệu. Không gọi là nhận xét.
Không nhận tiền để chê quán đối thủ. Tuyệt đối.
Không viết bài thuê rồi nói là ý kiến riêng. Vi phạm lòng tin.
Ghi chính sách của mình lên trang giới thiệu. Người đọc biết.
Giữ đúng chính sách đó. Một lần phá là mất.
Trả lời nếu có người hỏi về quyền lợi. Không né tránh.
Công khai cả khi việc đó bất lợi cho mình. Đó là uy tín.
Lòng tin của người đọc là tài sản duy nhất của người viết nhận xét, mất nó thì bài viết không còn giá trị gì. Giữ bằng mọi giá.
Cập nhật bài cũ
Quán thay đổi liên tục. Đầu bếp đổi, chủ đổi.
Bài cũ có thể thành sai. Trách nhiệm cập nhật.
Ghi rõ ngày đi và ngày viết. Người đọc tự đánh giá.
Quay lại sau một năm. Nếu bài được đọc nhiều.
Ghi thêm phần cập nhật. Không xoá phần cũ.
Ghi rõ quán đã đóng nếu đóng. Thông tin quan trọng.
Ghi rõ nếu đổi địa chỉ. Người đọc đi nhầm.
Ghi rõ nếu chất lượng đổi. Cả tốt lên lẫn kém đi.
Kiểm giá lại. Giá tăng theo năm.
Đọc bình luận của người đọc. Họ báo thay đổi.
Cảm ơn người báo tin. Và kiểm lại.
Đánh dấu bài quá cũ. Cảnh báo người đọc.
Rà soát toàn bộ bài nhận xét mỗi năm. Công việc bảo trì.
Một blog có bài nhận xét được cập nhật là blog đáng tin, còn bài để nguyên năm năm thì người đọc nên bỏ qua. Tự đặt tiêu chuẩn đó cho mình.
